آسوک
هاینز ورنر (Heinz Werner) یکی از روانشناسان برجسته قرن بیستم است که نظریات او در زمینه رشد شناختی و روانشناسی تحول تاثیر قابل توجهی بر روانشناسی مدرن داشته است. ورنر به دلیل توسعه اصولی چون اصل میکروژنزو و اصل اورتوژنیک شناخته میشود. این اصول درک بهتری از چگونگی رشد شناختی و روانی انسانها، به ویژه کودکان، ارائه میدهند.
زندگی و تحصیلات هاینز ورنر
هاینز ورنر در سال ۱۸۹۰ در وین به دنیا آمد و تحصیلات خود را در حوزههای مختلفی از جمله روانشناسی، زیستشناسی و فلسفه ادامه داد. او تحت تأثیر متفکران بزرگی مانند ویلیام جیمز و ویلهلم وونت قرار گرفت و تلاش کرد که دیدگاههای آنها را با رویکردهای خود در روانشناسی تحول تلفیق کند. این دیدگاهها منجر به توسعه نظریههای عمیق و چند بعدی درباره رشد روانی و شناختی انسان شد که در آنها تأثیر محیط و تجربههای حسی به طور چشمگیری مورد توجه قرار گرفت.
ورنر بیشترین شهرت خود را در ایالات متحده به دست آورد، جایی که بخش عمدهای از زندگی علمی خود را در دانشگاه کلارک گذراند و به پژوهش و تدریس پرداخت.
اصل میکروژنز
یکی از مهمترین نظریات هاینز ورنر، اصل میکروژنز است که به فرآیندهای شناختی و ادراکی انسان در لحظات زودگذر و کوتاهمدت میپردازد. اصل میکروژنز بیان میکند که رشد و شکلگیری ادراک و شناخت نه به صورت یک فرآیند ثابت و لحظهای، بلکه به صورت تدریجی و پویا رخ میدهد. به عبارت دیگر، هر بار که فرد با محرک جدیدی روبرو میشود، ذهن او از یک حالت مبهم و کلی به سمت وضوح و تمایزیابی حرکت میکند. این فرآیند ادراکی مشابه رشد روانی در طولانیمدت است، که از ساده به پیچیده تبدیل میشود.
در اصل میکروژنز، ادراک به عنوان یک فرآیند داینامیک و چند مرحلهای دیده میشود. این مراحل شامل یک درک اولیه و خام از واقعیت است که به تدریج، با توجه به اطلاعات جدید و تکرار تجربه، به ادراک دقیقتری تبدیل میشود. این نظریه از این جهت اهمیت دارد که نشان میدهد چگونه شناخت انسانها نه تنها در طول زمان، بلکه در لحظات کوتاه و سریع نیز به طور مداوم در حال تغییر و توسعه است.
اصل اورتوژنیک
یکی دیگر از نظریات مهم ورنر، اصل اورتوژنیک است که به چگونگی رشد روانی و شناختی انسانها در طول زمان میپردازد. طبق این اصل، رشد انسان از یک حالت غیرمتمایز و کلی آغاز میشود و به تدریج به سمت تمایزیابی و پیچیدگی بیشتر حرکت میکند. این اصل نشان میدهد که رشد، فرآیندی جهتدار و سازمانیافته است که در طی آن ساختارهای سادهتر به ساختارهای پیچیدهتر تبدیل میشوند.
برای مثال، در کودکان، درک آنها از محیط پیرامونشان در ابتدا بسیار کلی و مبهم است، اما با گذشت زمان و تجربه بیشتر، این درک به صورت دقیقتر و تفکیکشدهتر درمیآید. به همین ترتیب، رشد شناختی و عاطفی نیز از حالتهای ابتدایی و کلی شروع میشود و به سمت تخصصیابی و پیچیدگی بیشتر پیش میرود. اصل اورتوژنیک نشان میدهد که رشد روانی نه تنها به معنای افزایش تواناییهای شناختی است، بلکه به معنای تمایزیابی و تخصصیابی ساختارهای ذهنی و روانی نیز میباشد
ارتباط بین اصول میکروژنز و اورتوژنیک
اگرچه اصل میکروژنز به فرآیندهای کوتاهمدت شناختی و ادراکی میپردازد و اصل اورتوژنیک بیشتر بر رشد بلندمدت تمرکز دارد، اما این دو اصل با یکدیگر ارتباط نزدیکی دارند. هر دو اصل بیان میکنند که رشد و شناخت به صورت تدریجی و سازمانیافته رخ میدهند و هر دو فرآیند در نهایت به سمت وضوح و تمایزیابی بیشتر حرکت میکنند. به عبارت دیگر، آنچه در مقیاس کوچک در میکروژنز اتفاق میافتد، در مقیاس بزرگتر و طولانیتر در رشد بلندمدت و طبق اصل اورتوژنیک رخ میدهد.
تأثیرات ورنر بر روانشناسی مدرن
نظریات هاینز ورنر به طور گسترده در روانشناسی مدرن، به ویژه در زمینه روانشناسی رشد و شناختی، تأثیرگذار بوده است. رویکردهای او به طور خاص بر نظریات ادراکی و شناختی تاثیر گذاشتهاند و به روانشناسان کمک کردهاند تا به درک بهتری از چگونگی تغییر و توسعه شناخت در طول زمان برسند. علاوه بر این، ورنر با تاکید بر تأثیر محیط و تجربههای حسی بر رشد روانی، راه را برای تحقیقات جدید در زمینههای مختلف روانشناسی باز کرد.
روانشناسان گشتالت بر این عقیده اند که وقتی ما اشیایی را دریافت می کنیم، آنها را به صورت شکل های کلی که نمی توان آنها را به اجزای جداگانه تجزیه کرد، درک می کنیم
ورنر مفاهیم مهمی مثل اصل اورتوژنیک و فرآیند میکروژنز را مطرح کرد. او به مقایسه کودکان با افراد بومی پرداخت و شباهت هایی را در بین آنها پیدا کرد، اما این موضوع باعث شد انتقاد هایی به او وارد شود.
ورنر در اتریش به دنیا آمد و علاقه زیادی به موسیقی داشت ولی روزی در دانشگاه به جای کلاس موسیقی به سالن سخنرانی وارد شد که در باره فلسفه کانت بود و آن قدر جذب این موضوع شد که از موسیقی به روانشناسی تغییر رشته داد.
اصل اورتوژنیک: رشد زمانی اتفاق می افتد که از حالت عدم افتراق به افتراق و یک پارچگی سلسله مراتبی برسیم.
برای مثال، در مورد رشد شخصیت کودک، در ابتدا کودک ممکن است خود را به عنوان بخشی از محیط اطرافش ببیند و تفاوتی بین خود و دیگران قائل نشود. اما با گذشت زمان و رشد بیشتر، کودک شروع به تمایز بین خود و دیگران میکند. این فرآیند شامل شناخت خود به عنوان یک فرد مستقل با ویژگیها و احساسات خاص خود است.
در مراحل اولیه، کودک ممکن است احساسات خود را به صورت کلی و بدون تمایز تجربه کند. مثلاً وقتی ناراحت است، ممکن است نتواند دلیل خاصی برای ناراحتی خود بیان کند. اما با رشد بیشتر، کودک یاد میگیرد که احساسات خود را شناسایی و بیان کند. او میتواند بگوید که به دلیل خاصی ناراحت یا خوشحال است و این احساسات را به موقعیتهای خاصی نسبت دهد. این مثال های نشان دهنده حرکت کودک از عدم افتراق به افتراق و یکپارچگی سلسله مراتبی هست.
مراحل افتراق خود از شی
یکی از کاربرد های اصل اورتوژنیک در افتراق خود از شی هست. به این معنا که کودک به تدریج خودش را از محیط جدا میکند، که در 3 مرحله رخ میدهد :
1- سطح حسی حرکتی عاطفی : در این مرحله نوزاد به سختی می تواند بین خودش و دنیای خارج افتراق و جدایی ایجاد کند . طبق نظریه پیاژه ، کودک در این مرحله هنوز به پایداری شئ نرسیده.
2- سطح ادارکی خالص تر : در این مرحله کودک به تدریج دنیا بیرون از خودش را درک میکند و شروع به پرسیدن نام اشیاء و توصیف آنها می کند.
3- سطح ادراکی تفکر : در این مرحله فرد به حدی زیادی از عینیت رسیده است و تحلیل های غیر شخصی از امور دارد
فرآیند میکروژنز بسیار سریع و نا آگاهانه هست و شامل ، حرکت دائم از حالت عدم افتراق به افتراق و یکپارچگی سلسله مراتبی هست. میکروژنز بیشتر در افراد خلاق دیده می شود ، که می توانند هم از فرآیند های فکری اولیه و هم پیشرفته استفاده کنند.
در اینجا مثالی از نحوه ظاهر این فرآیند در یک فرد خلاق آورده شده است:
1- یک فرد خلاق ممکن است با یک ایده مبهم شروع کند( عدم افتراق). به عنوان مثال، یک هنرمند ممکن است طلوع زیبایی را ببیند و برای خلق یک نقاشی الهام بگیرد.
2- هنرمند شروع به کشف این ایده می کند، شاید با ترسیم خطوط کلی یا آزمایش رنگ ها. این مرحله شامل آزمون و خطای زیادی است زیرا هنرمند سعی می کند جوهر طلوع خورشید را به تصویر بکشد.
3- هنرمند شروع به توسعه بیشتر ایده میکند، و طرح های اولیه را اصلاح می کند. آنها ممکن است در مورد ترکیب بندی، تعامل نور و سایه و احساساتی که می خواهند منتقل کنند فکر کنند.
4- گاهی اوقات، هنرمند ممکن است از کار استراحت کند و اجازه دهد ایده در ناخودآگاه خود بجوشد. این دوره می تواند به بینش ها و دیدگاه های جدیدی منجر شود.
5- سپس هنرمند ممکن است لحظه ای از وضوح یا دستیابی به موفقیت را تجربه کند، جایی که ایده ناگهان به شکلی منسجم گرد هم می آید.
6- در نهایت، هنرمند کار را برسی می کند، هر گونه تغییرات لازم را انجام می دهد و اطمینان حاصل می کند که با چشم انداز اولیه آنها همسو است. این مرحله ممکن است شامل جستجوی بازخورد از دیگران یا تأمل در تأثیر کار باشد.( افتراق و یکپارچگی)
در طول این فرآیند، فرد خلاق درگیر یک تعامل پویا بین تفکر آگاهانه و پردازش ناخودآگاه می شود و دائما ایده های خود را پالایش و تکامل می دهد.
ادراک قیافه شناسانه
ادارک قیافه شناسانه مبتنی بر چهره افراد هست و عواطف را مستقیم به ما منتقل می کند . در این حالت کودک به اشیاء بی جان ، عواطفی را نسبت می دهد مثلا می گوید : خورشید داره به من لبخند می زنه .
کودکان و افراد بومی به دلیل عدم افتراق بین خودشان و دنیای بیرونی تمام جهان را سرشار از عواطف و حیات درک میکنند. مثلا افراد بومی وقتی مشاهده می کنند درختی در حال قطع شدن هست بسیار نارحت شده و درد و ناراحتی آن درخت را حس می کنند.
در ادارک فنی هندسی ادارک براساس ویژگی ها عینی اشیاء، و واقع بینانه تر هست.
مفاهیم نظریه ورنر در درمان اسکیزوفرنی استفاده می شود.
ورنر مثل روسو و مونته سوری معتقد بود آموزش باید متناسب با سن و روش های یادگیری کودک تنظیم شود.
