آسوک
لارنس کلبرگ (به انگلیسی: Lawrence Kohlberg متولد ۲۵ اکتبر ۱۹۲۷ ، بروکلین ، نیویورک ، ایالات متحده – درگذشت ۱۷ ژانویه ۱۹۸۷ ، بوستون ، ماساچوست) روانشناس و مربی آمریکایی بود که بیشتر به دلیل نظریه رشد اخلاقی او شناخته می شود.
لارنس کلبرگ، روانشناس و مربی آمریکایی، در ۲۵ اکتبر ۱۹۲۷ در بروکلین، نیویورک، در خانوادهای یهودی به دنیا آمد. پدرش، آلفرد کلبرگ، تاجر ابریشم موفقی بود و مادرش، کارولین آلبرشت کلبرگ، شیمیدان آماتور ماهری بود.
کلبرگ کوچکترین فرزند از چهار فرزند این خانواده بود. در سال ۱۹۳۲، پس از ۱۱ سال زندگی مشترک، والدینش از یکدیگر جدا شدند. طبق حکم دادگاه، دو فرزند کوچکتر با پدر و دو فرزند بزرگتر با مادر زندگی میکردند.
کلبرگ تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در مدارس نیویورک گذراند و در سال ۱۹۴۵ از آکادمی فیلیپس در آندور، ماساچوست، فارغالتحصیل شد. پس از آن، به نیروی دریایی تجاری ایالات متحده پیوست و به عنوان ملوان در اقیانوس اطلس و مدیترانه خدمت کرد.
در سال ۱۹۴۸، کلبرگ به ایالات متحده بازگشت و در دانشگاه شیکاگو ثبت نام کرد. او در مدت یک سال موفق به اخذ مدرک کارشناسی روانشناسی شد و در سال ۱۹۵۸ نیز مدرک دکترای روانشناسی را از همان دانشگاه دریافت کرد.
کلبرگ پس از اخذ مدرک دکترا، در موقعیتهای تدریس در موسسات مختلف خدمت کرد. در سال ۱۹۶۸، به دانشگاه هاروارد پیوست و تا زمان مرگش در سال ۱۹۸۷، در آن دانشگاه به تدریس و تحقیق پرداخت.
لورنس کلبرگ، نظریه پیاژه در مورد استدلال اخلاقی را به نوجوانان و بزرگسالان هم تعمیم داد. او میخواست بداند که آیا رشد قضاوتهای اخلاقی در کودکان همه جهان به یک شکل و با گذر از یک سلسله مراحل معین صورت میگیرد یا نه؟ و برای یافتن این نکته، معضلهای اخلاقی را در قالب داستان برای آنها طرح کرد
كلبرگ نيز به اصل اپي ژنتيك معتقد بود همانند فرويد، اريكسون و پياژه.
براساس اصل اپي ژنتيك، مراحل از پيش تعيين شده ژنتيك وجود دارد كه با اتمام هر مرحله، مرحله بعدي ظاهرميشود.
روش كلبرگ، مصاحبه باليني بود. او به كودكان ونوجوانان داستانهايي ميداد كه در آنها بين دو ارزش اخالقي تعارض ايجاد شده بود و از آنها ميپرسيد كه به نظر آنها شخصيت اصلي داستان بايد چه كار كند و چرا؟
نظریه رشد اخلاقی کلبرگ بر پایه تحقیقاتی گسترده و تأثیرپذیری از نظریههای پیشین، بهویژه نظریههای ژان پیاژه، شکل گرفت.
در واقع، کلبرگ نخستین بار در تحقیقات خود در دهه 1950 میلادی به این نتیجه رسید که فرآیندهای اخلاقی افراد بهطور مستقیم تحت تأثیر مرحلهای از رشد شناختی قرار دارند که در آن، افراد قادر به درک مفاهیم اخلاقی از منظرهای مختلف میشوند.
نکاتی در باره مراحل کلبرگ:
مراحل کلبرگ در نتیجه تفکر واستدلال خود فرد درباره مسائل اخلاقی است و نه رفتار اخلاقی فرد.
مراحل کلبرگ حاصل اجتماعی شدن و آموزش نیستند.
مراحل کلبرگ حاصل بلوغ، رسش نیستند.
ویژگی مراحل از نظر کلبرگ:
1- کلیت ساختار یافته: الگوهای کلی تفکر در هر مرحله
2- تفاوت مراحل از نظر کبفی
3- تسلسل و توالی غیر قابل تغییر
4- وحدت سلسله مراتبی: یکپارچه شدن بینش ها در هر مرحله
5- تسلسل عمومی: یکسان بودن مراحل در همه فرهنگ ها
مراحل نظریه رشد اخلاقی کلبرگ:
الف) پیشعرفی (پیشقراردادی)
1- جهتگیری بر اساس تنبیه و اطاعت: کودکان خردسال رفتار مطلوب از خود نشان میدهند زیرا از صاحبان قدرت میترسند، پس از قوانین پیروی میکنند تا تنبیه نشوند.
2- فردگرایی و مبادله- جهتگیری بر اساس هدف وسیله، کسب پاداش- ابزارگرایی نسبی – لدت گرایی نسبی: از نظر کودک، عمل درست عملی است که نیازهای خودش و گاهی هم نیازهای دیگران را برآورده کند. تقابل اخلاقی در این مرحله به وفاداری یا عدالت مربوط نیست.
مفهوم تنبیه در مرحله 1و 2: اگر در مرحله 1 کار نادرستی را انجام دهم، حقم هست که تنبیه شوم ولی در مرحله دوم کار نادرست را دوست دارم انجام دهم و چون در قبال آن تنبیه می شوم، انجامش نمی دهم.
ب) عرفی (قراردادی)
3- پسر خوب/دختر خوب: عمل درست عملی است که مورد پسند دیگران قرار گیرد. او نگران نوع برداشت دیگران از خودش است و با رفتار خوب خودش سعی میکند تأیید دیگران را بدست آورد.
4- جهتگیری نظم و قانون: رفتار درست به معنای انجام وظیفه، پیروی از هنجارهای اجتماعی به خاطر مصلحت خود و احترام به صاحبان قدرت است.
ج) پسعرفی (پساقراردادی)
5- جهتگیری قرارداد اجتماعی: کودک در این سن، اصول جهانی، و حقوق فردی و بنیادین و هنجارهای جامعه را به رسمیت میشناسد. گذشته از چیزی که جامعه تعیین کرده، ارزشها و عقاید شخصی نیز در تعیین عمل درست و اخلاقی نقش ایفا میکنند.
6- اصول اخلاقی جهانی: این وجدان هر فرد است که مطابق با اصول اخلاقی که خودش برگزیده، تعیین کننده عمل درست است.
